TBMM’ye karşı ayaklanmalar infografik ders notu

[Engin Demirci]

Başlıklar+​

• TBMM’ye karşı ayaklanmalar
• TBMM’ye karşı iç isyanlar
• Millî Mücadele’de iç tehditler
• TBMM’nin en zorlu sınavı: Ayaklanmalar
• Millî iradeye karşı ayaklanmalar
• Meclisin otoritesi için mücadele
• TBMM neden ayaklanmalarla mücadele etti?
• Kurtuluş Savaşı’nda iç cephe
• İç isyanlar ve millî birlik
• TBMM’nin otorite mücadelesi

LGS Ders Notu Engin DEMİRCİ

TBMM’ye Karşı Ayaklanmalar (İç İsyanlar)​

Konunun Özeti​

TBMM’nin açılmasından (23 Nisan 1920) sonra, Millî Mücadele’yi durdurmak ve TBMM’nin otoritesini sarsmak amacıyla çeşitli ayaklanmalar çıktı. Bu isyanlar, düzenli ordunun kurulmasını ve Kurtuluş Savaşı’nın başarıya ulaşmasını geciktirdi.

---

Ayaklanmaların Amaçları​

• TBMM’nin otoritesini zayıflatmak
• Millî Mücadele’yi başarısızlığa uğratmak
• İstanbul Hükûmeti’nin etkisini sürdürmek
• İtilaf Devletlerinin işgallerini kolaylaştırmak
• Azınlıkların bağımsız devlet kurma isteklerini gerçekleştirmek

---

TBMM’ye Karşı Ayaklanmaların Türleri​

1⃣ İstanbul Hükûmeti’nin desteklediği ayaklanmalar​

İstanbul Hükûmeti, halkı TBMM’ye karşı kışkırtarak isyanların çıkmasına neden oldu.

Örnekler

• Düzce Ayaklanması
• Bolu, Hendek ve Adapazarı Ayaklanmaları
• Yozgat (Çapanoğlu) Ayaklanması
• Konya (Delibaş Mehmet) Ayaklanması
• Kuvâ-yı İnzibâtiye (Hilafet Ordusu)

---

2⃣ İtilaf Devletlerinin desteklediği ayaklanmalar​

İtilaf Devletleri, Millî Mücadele’yi zayıflatmak amacıyla bazı isyanları destekledi.

Örnekler

• Anzavur Ayaklanmaları

---

3⃣ Azınlıkların çıkardığı ayaklanmalar​

Amaçları, bağımsız devlet kurmak veya işgalleri kolaylaştırmaktı.

Örnekler

• Pontus Rum Ayaklanmaları
• Ermeni Ayaklanmaları

---

4⃣ Eski Kuvâ-yı Milliyecilerin çıkardığı ayaklanmalar​

Düzenli orduya katılmak istemeyen bazı Kuvâ-yı Milliye birlikleri TBMM’ye karşı ayaklandı.

Örnek

• Çerkez Ethem Olayı

---

TBMM’nin Aldığı Önlemler​

Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı.

TBMM’ye karşı gelenler vatan haini sayıldı.

İstiklal Mahkemeleri kuruldu.

Ayaklanmaları çıkaranlar hızlı şekilde yargılandı.

Düzenli ordu güçlendirildi.

İsyanlar kısa sürede bastırıldı.

---

Ayaklanmaların Sonuçları​

• Düzenli ordunun kurulması gecikti.
• Asker ve ekonomik kaynaklar iç isyanlara harcandı.
• Kurtuluş Savaşı uzadı.
• İtilaf Devletleri işgallerini kolaylaştırmaya çalıştı.
• TBMM’nin otoritesi güçlenerek isyanlar bastırıldı.

---

LGS’de Karıştırma!​

Kuvâ-yı Milliye ≠ Düzenli Ordu

Kuvâ-yı Milliye halk tarafından oluşturulan gönüllü birliklerdir.

Düzenli Ordu TBMM tarafından kurulmuştur.

---

Kuvâ-yı İnzibâtiye ≠ Kuvâ-yı Milliye

Kuvâ-yı İnzibâtiye (Hilafet Ordusu), İstanbul Hükûmeti tarafından TBMM’ye karşı kurulmuştur.

---

Çerkez Ethem

Başlangıçta Millî Mücadele’yi destekledi.

Daha sonra düzenli orduya katılmayınca TBMM ile karşı karşıya geldi.

---

LGS Altın Bilgi​

TBMM’ye karşı çıkan ayaklanmaların ortak amacı, Millî Mücadele’yi başarısızlığa uğratmak ve TBMM’nin otoritesini zayıflatmaktır.

Sınav Tüyosu​

İstanbul Hükûmeti → Saltanat ve halifeliği korumak istedi.

İtilaf Devletleri → İşgalleri kolaylaştırmak istedi.

Azınlıklar → Bağımsız devlet kurmak istedi.

Çerkez Ethem → Düzenli orduya katılmayı reddetti.

Akılda Kalsın​

TBMM açıldı → Ayaklanmalar çıktı → Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı → İstiklal Mahkemeleri kuruldu → Düzenli ordu güçlendi → Ayaklanmalar bastırıldı → Millî Mücadele başarıya ulaştı.

LGS İpucu: Bu konuda en çok sorulan kavramlar Hıyanet-i Vataniye Kanunu, İstiklal Mahkemeleri, Kuvâ-yı İnzibâtiye (Hilafet Ordusu), Anzavur Ayaklanmaları ve Çerkez Ethem Olayıdır. Bunların hangi gruba ait olduğunu bilmek sınavda önemli avantaj sağlar.

Okumaya devam et...